.jpg)
زندگی مردم سخت شده است. خدا میداند که من چقدر برای ایران نگرانم! من دارم میمیرم و کاری برای ایران نکردم.»
این جملات را در آخرین لحظات هوشیاریاش و قبل از وداع با جهان هستی بر لب جاری کرد تا نشان دهد که پس از ۶۰ سال فعالیت مستمر سیاسی، او هنوز درد مردم را با خود به همراه دارد.
بامداد دهم خرداد هزار و سیصد و نود، پیرمرد آزاده در سن ۸۱ سالگی و با کوله باری از عشق به ایران و آزادی، چشم از جهان فرو بست و ملتی را داغ دار نمود.
مهندس عزت الله سحابی متولد ۱۹ اردیبهشت ۱۳۰۹، فرزند مرحوم یدالله سحابی و از اولین اعضای نهضت آزادی ایران بهشمار می آمد. او که فارغ التحصیل رشته مهندسی مکانیک دانشکده فنی دانشگاه تهران بود پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در کمیته دانشگاه «نهضت مقاومت ملی» فعال شد، اما پس از مدتی در تیرماه ۱۳۳۳ به اتهام توزیع نشریات نهضت، از جمله اعلامیهها و روزنامهٔ «راه مصدق» دستگیر شد. پس از آزادی همچنان فعالیتهای خود را در نهضت مقاومت ملی و در کمیته انتشارات و تبلیغات آن- به ریاست مهدی بازرگان- پی گرفت. فعالیتهای او، بار دیگر منجر به دستگیری وی شد و سرانجام در خرداد۱۳۴۲ به مدت ۶ سال راهی زندان شد. مهندس در سال ۱۳۵۰ و در پی دستگیریهای گسترده فعالین سیاسی در آن سال، یک بار دیگر دستگیر و به تحمل ۱۵ سال حبس در زندان عادل آباد شیراز محکوم شد و سر انجام چند ماه پیش از انقلاب ۱۳۵۷ از زندان آزاد شد.
سالهای اول انقلاب اما برای مهندس، همراه بود با مسئولیتهای متعدد در نهادهای حکومتی همچون عضویت در شورای انقلاب، ریاست سازمان برنامه و بودجه در دولت موقت، نمایندگی مجلس خبرگان قانون اساسی و نمایندگی مردم تهران در اولین دوره مجلس شورای اسلامی.
در تمامی این سالها، تلاش برای هدایت نظام برآمده از انقلاب به مسیری دموکراتیک، انسانی و اسلامی، او و هم فکرانش را در دولت موقت، در مواجههای دائمی با جریانهای تندرو انقلابی قرار داد؛ مواجههای که سرانجام به حذف این جریان فکری- سیاسی، از عرصه حکومت منجر شد.
مخالفت صریح مهندس سحابی به همراه آیت الله طالقانی، بنی صدر و حائری یزدی با اضافه کردن اصل ولایت فقیه در مجلس خبرگان قانون اساسی را می توان نقطه افتراق او از حاکمیت جمهوری اسلامی برشمرد. سخنرانی مشهور وی در خزانه تهران، و تاکیدش بر التزام به قانون اساسی با وجود عدم باور به ولایت فقیه، خط وی را از همان ابتدا از جریان غالب در حاکمیت جدا کرد.
سحابی؛ چونان حلقه وصل
حسن یوسفی اشکوری، فعال ملی-مذهبی و نماینده مردم در اولین دوره مجلس شورای اسلامی، در مورد نحوه مواجه انقلابیون با مهندس سحابی در سالهای اولیه انقلاب می گوید:
«مهندس عزت الله سحابی خود از انقلابیون بسیار پر سابقه و خوش سابقه بود و از این رو در آستانه ی انقلاب و چند سال نخست پس از آن از موقعیت و منزلت ویژهای برخوردار بود.
اما در چند سال انقلاب چند ویژگی او را از بسیاری دیگر ممتاز و متمایز کرده بود:
۱- زندان طولانی و مقاومت و استواری در دوران مبارزه و زندان
۲- اعتدال در تفکر و منش اخلاقی برجسته
۳- همکاری نزدیک با جریانهای مختلف و حتی متضاد مبارز در دهه چهل و پنجاه (مجاهدین، نهضت آزادی، انقلابیون چپ، روحانیون مبارز و ملیون از تبار جبهه ملی).
۴- دینداری مخلصانه و بیشبهه و مقبول در نزد تمام جریانهای اسلامی و غیر مذهبی.
۵- مطالعات تقریبا عمیق در مورد توسعه در جهان سوم و آشناییهای خوب با اقتصاد سیاسی.»
به عقیده یوسفی اشکوری: «همین ویژگیها موجب شده بود که او به آسانی به عضویت شورای انقلاب و بعدا دولت موقت درآید. پنج ویژگی یاد شده چنان در سحابی برجسته بود که در آن دوران مورد قبول و احترام تمام جریانها بود.»
همراه مهندس سحابی در نشریه ایران فردا می افزاید: «با توجه به مطالعات و علاقه ی شخصیاش در اقتصاد و توسعه در کابینه موقت رئیس سازمان برنامه و بودجه شد و در مجلس اول نیز رئیس کمیسیون برنامه و بودجه بود. با توجه به خصوصیات، وی همواره مورد توجه دولتیان و مجلسیان نیز بود. در عین حال وقتی که از همان شورای انقلاب و بعدها در مجلس اول اختلافات فکری و سیاسی بین سحابی و نهضت آزادی با جناح روحانی و اسلامی حاکم آغاز و تشدید شد، سحابی نیز به تدریج منزوی شد و از سیاست و عرصه عمومی فاصله گرفت. با این همه تا سال ۶۹ نماینده دولت در کمیسیون صنایع ملی بود.»
به عقیده یوسفی اشکوری: «مهندس سحابی در طول این سه دهه با توجه ویژگیهای تا حدودی منحصر به فردش مورد احترام همه بود و کمتر کسی و یا جریانی می توانست با او دشمنی و خصومت بورزد. به ویژه او حلقه وصل ملیون قدیم و نسل جوان پس از انقلاب از یک سو و جریانهای مذهبی و سکولار از سوی دیگر بود.»
فشارهای بی پایان بر همراه انقلاب
در سال ۱۳۶۹ مرحوم سحابی نامهای خطاب به علی اکبر هاشمی رفسنجانی را امضا نمود که به نامه ۹۰ امضایی مشهور شد. برخی از کسانی که این نامه را امضا کرده بودند در مدت کوتاهی مجبور به پس گرفتن امضای خود شدند و سپس ۲۳ نفر از امضا کنندگان نامه دستگیر شدند که ابوالفضل بازرگان، ابراهیم یزدی و سحابی جزو آنها بودند. در این دوره که همزمان بود با مدیریت سعید امامی به عنوان معاون وزیر اطلاعات بر این وزارتخانه، سحابی و دوستانش به مدت چند ماه تحت بازجوییهای سنگین برای اخذ اعتراف تلویزیونی علیه خود و همفکرانشان قرار گرفتند.
بعدها مرحوم سحابی در مورد بازداشت سال ۶۹ گفت: «ما به آقای هاشمی نامه اعتراضی نوشتیم. اعتراض ما به آقای هاشمی این بود که اولاً اوضاع اقتصادی کشور بسیار خراب است. فقر و اختلاف طبقاتی بسیار فاحش است. دوم اینکه وضع سیاست خارجی ما به گونهای است که ما در انزوای کامل قرار گرفتهایم و همهٔ دنیا با ما مخالف هستند. در رابطه با این نامه، ۲۳نفر را بازداشت کردند که یکی از آنها من بودم... بعد از دستگیریها، در کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، چند تن از نمایندگانی که مرا میشناختند، به آقای هاشمی اعتراض کردند که چرا عزت الله سحابی را گرفتی؟ آقای هاشمی پاسخ داده بود: رویش زیاد شده بود، میخواستیم رویش را کم کنیم».
سال ۱۳۷۰ مهندس سحابی مجله ایران فردا را منتشر کرد، مجلهای که در نزدیک به یک دهه فعالیت خود توانست به یکی از تاثیرگذارترین و جریان سازترین نشریات در حوزه اندیشه در کشور تبدیل شود. اما این نشریه نیز در کنار دیگر روزنامهها و مجلات دهه هفتاد نتوانست از توقیف فلهای نشریات در سال ۷۹ در امان بماند.
مهندس سحابی همچنین در سال ۱۳۷۶ به همراه دکتر حبیب الله پیمان و دکتر ابراهیم یزدی، کاندیدای انتخابات ریاست جمهوری شد؛ آنان از سد نظارت استصوابی شورای نگهبان عبور نکردند و با رد صلاحیت توسط این شورا مواجه شدند.
در آذر ۱۳۷۹ عزت الله سحابی به جرم شرکت در کنفرانس ایران پس از انتخابات(معروف به کنفرانس برلین) توسط قاضی مقدس، به ۶ سال زندان محکوم شد. مهندس سحابی، رییس شورای فعالان ملی-مذهبی در پاییز 79 بازداشت و روانه سلول انفرادی بازداشتگاه 59 سپاه پاسداران شد. در اسفند ۱۳۷۹ و بهار 1380 حدود ۴۰ نفر از همفکران سحابی (نیروهای ملی مذهبی)، با حکم قاضی حداد و توسط اطلاعات سپاه به جرم براندازی نظام جمهوری اسلامی ایران بازداشت شدند. سحابی مدتها تحت شکنجه روانی قرار گرفت، شکنجهای که بعدها از آن به نام شنکجه سفید یاد شد. او به ۱۱ سال زندان محکوم شد و بعد از سپری کردن نزدیک به ۲ سال حبس، با وثیقه ۲۰۰ میلیون تومانی از زندان خارج شد.
عامل اتصال تکه های جامعه مدنی
مهندس سحابی در نیمه دهه 80 عضو کمیته دفاع از انتخابات آزاد، سالم و عادلانه و نیز عضو شورای ملی صلح شد. نهادهایی که در اثر فشارهای نهادهای امنیتی، کار خود را متوقف کردند.
شیرین عبادی، حقوقدان و برنده جایزه صلح نوبل، که کانون مدافعان حقوق بشر وی و همفکرانش، مبدع این دو نهاد بود، در مورد ویژگیهای شخصیت سیاسی مهندس سحابی می گوید:
«مهمترین ویژگی مهندس سحابی که در امور سیاسی هم پرتو افکن بود، این بود که به دقت به سخنان افراد گوش می کرد حتی اگر موافق عقاید آنها نبود سعی می کرد همیشه راه حل میانهای پیدا کند تا نظریات افراد در یک جمع را بتواند به هم نزدیک کند. وجود افرادی مثل مهندس سحابی برای اتصال تکه پارههای جامعه مدنی ایران، ضرورت تام داشت. او شخصیتی بود که می توانست جامعه مدنی را در جهات انسانی به یکدیگر متصل نماید.»
سحابی در فرودین ماه ۱۳۸۹ و پس از اعتراضات صورت گرفته به نتایج انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری در ایران، در نامه سرگشادهای ضمن انتقاد شدید از نحوه رفتار با زندانیان زن و مرد ، از خدا خواست که یا اوضاع کشور را دگرگون کند و یا مرگ او را برساند. در زمستان همان سال و تنها چند ماه قبل از پایان عمرش، به اتهام «تبلیغ علیه نظام از طریق حضور مکرر در تجمعات غیرقانونی و اخلال در نظم عمومی» در سن ۸۰ سالگی به دو سال حبس محکوم شد. سحابی ازجمله برجسته ترین حامیان و همراهان جنبش سبز محسوب می شد.
مهندس عزتالله سحابی، کنشگر دیرپای آزادی و دموکراسی و استقلال، پس از ۶۰ سال فعالیت سیاسی در بامداد دهم خرداد۱۳۹۰ و درحالی که تا آخرین ماه زندگی مورد تهدید و بازجویی نهادهای امنیتی قرار داشت، در بیمارستان مدرس تهران درگذشت.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر